Giữa nhịp sống hiền hòa của thành phố Vĩnh Long, bên dòng sông Long Hồ lặng lẽ trôi, Văn Thánh Miếu hiện lên như một không gian trầm mặc, cổ kính, gợi nhớ về một thời kỳ rực rỡ của Nho học và truyền thống hiếu học ở Nam Bộ. Trải qua hơn một thế kỷ rưỡi tồn tại, di tích này vẫn giữ được thần thái trang nghiêm, trở thành điểm đến đặc biệt cho những ai yêu lịch sử, kiến trúc và chiều sâu văn hóa dân tộc.
Tổng quan về Văn Thánh Miếu Vĩnh Long
Văn Thánh Miếu Vĩnh Long tọa lạc trên đường Trần Phú, phường Phước Hậu, thành phố Vĩnh Long. Khu di tích có diện tích hơn 10.300m², mặt tiền hướng ra trục giao thông chính và phía sau giáp sông Long Hồ, thuận tiện cho việc tiếp cận bằng cả đường bộ lẫn đường thủy. Miếu mở cửa hằng ngày, miễn phí tham quan, phù hợp cho mọi đối tượng du khách.
Trong hệ thống Văn miếu ở Nam Bộ xưa, chỉ có ba công trình được xây dựng tại Biên Hòa, Gia Định và Vĩnh Long. So với hai nơi còn lại, Văn Thánh Miếu Vĩnh Long ra đời muộn nhất dưới triều Nguyễn và là công trình duy nhất còn bảo tồn được gần như trọn vẹn các yếu tố kiến trúc, cảnh quan cho đến ngày nay. Chính vì vậy, nơi đây thường được gọi bằng cái tên đầy tự hào: “Quốc Tử Giám ở phương Nam”.
Trải nghiệm tham quan không gian kiến trúc cổ kính
Ngay từ lần đầu đặt chân đến, cảm giác dễ nhận thấy nhất là sự yên tĩnh và trang nghiêm bao trùm toàn bộ khuôn viên. Cổng Tam Quan được xây dựng theo lối cổ lầu với ba tầng mái, lợp ngói đại tiểu, trên đỉnh trang trí lưỡng long chầu nhật bằng gốm xanh. Hai bên cột cổng là những câu liễn chữ Hán đắp nổi, thể hiện tinh thần tôn vinh Đức Khổng Tử và đạo học.
Bước qua cổng, con đường chính dẫn vào Điện Đại Thành được gọi là thần đạo. Hai hàng sao cổ thụ cao vút chạy dọc lối đi tạo cảm giác như đang bước vào một không gian thiêng, nơi từng bước chân đều chậm lại. Trên thần đạo hiện diện ba tấm bia đá mang giá trị lịch sử đặc biệt. Trong đó, tấm bia do Phan Thanh Giản viết trước khi tuẫn tiết gây ấn tượng mạnh, bởi từng dòng chữ khắc ghi tinh thần trung quân, ái quốc và nỗi đau mất nước của một bậc đại thần triều Nguyễn.
Văn Xương Các – biểu tượng của truyền thống hiếu học
Đi sâu vào bên trong khuôn viên, Văn Xương Các là hạng mục kiến trúc để lại nhiều cảm xúc nhất. Công trình được xây theo kiểu trùng thiềm điệp ốc, hai tầng mái xếp chồng, tạo dáng vẻ uy nghi mà thanh thoát. Tầng trên là nơi thờ ba vị Văn Xương Đế Quân, gắn liền với việc học hành, khoa cử. Đây cũng từng là nơi lưu giữ sách vở, kinh điển Nho học.
Tầng dưới mang không khí gần gũi hơn, từng là nơi các văn nhân, sĩ phu tụ họp bình văn, luận đạo. Phía sau là khám thờ Gia Định xử sĩ Sùng Đức Tiên sinh Võ Trường Toản và Khâm sai Kinh lược sứ Phan Thanh Giản. Đứng trong không gian này, người tham quan dễ cảm nhận được tinh thần trọng đạo, trọng chữ nghĩa từng lan tỏa mạnh mẽ trên vùng đất Nam Bộ xưa.
Trước Văn Xương Các có đặt hai khẩu súng thần công, vốn là hiện vật quân sự từng bảo vệ thành Vĩnh Long bên bờ sông Cổ Chiên. Sự hiện diện của những khẩu súng này tạo nên một lát cắt lịch sử sinh động giữa văn hóa và chiến tranh.
Điện Đại Thành và khu thờ tự trung tâm
Cuối trục thần đạo là khu Văn Miếu với trung tâm là Điện Đại Thành, hai bên là Tả Vu và Hữu Vu. Không gian nơi đây mang vẻ trang nghiêm rõ nét. Gian chính giữa thờ Đức Khổng Tử, hai bên là bàn thờ Thập Nhị Hiền Triết. Phía trước có bàn thờ Nhà giáo Chu Văn An, người được xem là biểu tượng của đạo học và nhân cách người thầy trong lịch sử Việt Nam.
Nội thất điện được bài trí công phu với nhiều hoành phi, câu đối do các sĩ phu và mạnh thường quân hiến cúng qua nhiều thời kỳ. Ánh sáng tự nhiên kết hợp với mùi hương trầm tạo nên cảm giác tĩnh tại, thích hợp cho những ai muốn tìm một khoảng lặng giữa phố thị.
Lễ hội và đời sống văn hóa tại Văn Thánh Miếu
Hằng năm, Văn Thánh Miếu Vĩnh Long là nơi diễn ra nhiều nghi lễ truyền thống. Tiêu biểu là lễ Tế Khổng Tử và các bậc Thánh Hiền vào ngày Xuân Đinh và Thu Đinh theo âm lịch. Ngoài ra, tại Văn Xương Các còn có lễ giỗ Phan Thanh Giản vào đầu tháng bảy âm lịch và lễ tưởng niệm các quan đại thần, chiến sĩ trận vong vào tháng mười âm lịch.
Trong những dịp này, không khí tại di tích trở nên nhộn nhịp. Người dân và du khách đến tham dự với tâm thế tri ân, tưởng nhớ tiền nhân, tìm hiểu truyền thống hiếu học. Ngành văn hóa địa phương thường tổ chức hát bội, trưng bày tư liệu, thuyết minh lịch sử phục vụ khách tham quan.
Văn Thánh Miếu Vĩnh Long không đơn thuần là một điểm tham quan. Đó là ký ức sống động về một thời văn hóa mở đất, là biểu tượng cho tinh thần hiếu học, lòng yêu nước và sự gắn kết cộng đồng của người Nam Bộ. Nếu có dịp đến Vĩnh Long, dành vài giờ tản bộ trong khuôn viên miếu, lắng nghe câu chuyện từ những bia đá, mái ngói cũ, bạn sẽ hiểu vì sao nơi đây được người dân trân quý suốt bao thế hệ.
Xem thêm:
Chùa Phật Ngọc Xá Lợi Vĩnh Long với không gian và kiến trúc độc đáo
Khu du lịch sinh thái Vinh Sang Vĩnh Long cùng Thuý Liễu
Cầu Mỹ Thuận Vĩnh Long nổi bật với biểu tượng của miền Tây
Chợ nổi Trà Ôn Vĩnh Long đậm chất miền Tây sông nước
